Vruchtbaarheid van openheid

Notities bij ‘Geef mij je hand …’ van Anna Terruwe

Leestijd ruim 6 minuten

‘Hij zond het liefdeteken tot ons weer,
Hij lachte zelf en was niet eenzaam meer’
(Frederik van Eeden, 1860-1932)

Vanuit ons willen kennen van de wereld volgt een verovering naar een voldoening. Ons streven naar zoiets als geluk kan ons behalve voldoening geven eveneens gevangen houden. In dit spanningsveld tussen onze innerlijke ruimte door voldoening en de beperking ervan bevindt zich een zienswijze van psychiater Anna Terruwe (1911-2004). In deze oriëntatie op haar werk maken we kennis met de door haar beschreven processen van vruchtbaarheid en bevestiging als onderdelen van wat zij in haar werk als een ‘open bestaanswijze’ betitelt. Het werk van Terruwe is sterk verbonden met de haptonomische benadering zoals die veelal binnen de huidige praktijk van de haptotherapie gehanteerd wordt. Reden te meer voor de auteur om een poging te doen een artikel samen te stellen zodat eraan meegewerkt wordt dat de boeiende theorie van Terruwe eveneens gemakkelijk andere doelen kan blijven dienen.

Door Leander Tijdhof

Een verovering van geluk

Het is de kwaliteit van ons kennen waarmee we onze omgeving verruimen en die leidt tot een veroveringstocht naar zoiets als ‘geluk’. Toch leidt die tocht tot een vervreemding van onszelf. Anna Terruwe huldigt dan ook de stelling dat met de ontwikkeling in de natuurwetenschappen een inbreng van de menswetenschappen noodzakelijker wordt.

Het is een streven naar een voldoening, in het proces zoals eerder aangeduid, dat ons ook gevangen kan houden. Een oplossing voor deze opgeslotenheid ligt in het menselijke contact. Daarmee wordt die oplossing een recht en een plicht van elk mens. Want als het gevoelsleven niet is ontplooid door geslotenheid kan degene die het betreft het probleem niet zelf oplossen.

Gevangenschap in geluk

Dat het streven naar een voldoening in ons gevangen gehouden kan worden levert toestanden op waarin we ons voelen niet meer op een gangbare manier kunnen beleven. Zo kan het genieten door een gevoel van geluk verhinderd worden door een opkomende angst of andere gevoelens die daarmee te maken hebben. In die situatie wordt een streven verhinderd naar verdere ontplooiing en wordt een mogelijkheid tot genieten in zichzelf gevangen gezet.

Hoe dan ook leidt de beschreven situatie tot gevoelens die te maken hebben met eenzaamheid. Dat eenzaamheid in contact met een ander kan worden opgeheven komt omdat dit proces gepaard gaat met een zekere zelfwaardering. In een bijzondere relatie tot elkaar wordt iemand door de ander steeds beschouwd en gevoeld. In een eigen waarneming voelt diegene met zijn of haar gehele wezen een welbehagen.

Liefde als eenheidservaring

De eigenwaarde en de zelf-liefde die voortkomt uit contact en welbehagen kan bij elk mens leiden tot een opening naar de andere mens. Liefde beschrijft Anna Terruwe overigens als een eenheidservaring. De psychiater ziet in die ervaring een totaal op elkaar afgestemd zijn terwijl in die relatie ieder toch zichzelf blijft.

De eenheidservaring van de liefde is op te vatten als een vruchtbaarheid. Als een ander zich immers aan mijzelf als ‘goed’ onthult en die ander aan mij als ‘goed’ wordt onthuld is dit een uiting van de hoogste en waar-menselijke vorm van zo’n vruchtbaarheid. Die vruchtbaarheid kunnen wij steeds aan onszelf schenken waardoor de ander eveneens aan onszelf wordt geschonken.

Het wezen van de liefde

Tijdens het proces van de vruchtbaarheid kunnen wij mensen in vervulling raken. Wij ontvangen dan verruiming en vreugde. Het wezen van mij stroomt als het ware uit over het wezen van de ander en dit proces verloopt steeds wederzijds. Terruwe benoemt dit proces als bevestiging en de psychiater benoemt de bevestiging als het wezen van alle liefde. In die bevestiging mag de ander zijn zoals die is om te kunnen worden die hij of zij is maar nog niet kan zijn.

Het bevestigen is geen doel. Bevestigen ziet Terruwe als een zijns-kwalificatie. De activiteit is een uiting van ons hele ‘zijn’. Bevestigen wordt gevormd door de liefde die in ons aan de ander verschijnt. Wanneer een poging tot bevestiging niet voldoende is aan een ander is er een poging gedaan tot zelfbevestiging. Zelfbevestiging tast de vruchtbaarheid van een bevestiging aan.

Bevestiging is zuiver geschenk

Wanneer we ernaar streven bevestigd te worden blijven wij in onszelf steeds opgesloten, beschrijft Terruwe. We doen een poging slechts iets te bereiken voor onszelf. De bevestiging kunnen we niet afdwingen, niet afkopen en die is ook niet iets om voor te kunnen bidden. De bevestiging is het meest vergelijkbaar met een zuiver geschenk. We kunnen immers verlangen naar bevestiging en die van een ander in goedheid ontvangen.

Als wij ons hebben geopend om de bevestiging te ontvangen en te kunnen beleven moeten we de ontstane openheid blijven behoeden. We kunnen ervoor zorgen dat we ons onthouden van dat waardoor we makkelijk op onszelf terugvallen, verhaalt de psychiater. Zo behouden we een ‘open bestaanswijze’.

Open bestaanswijze schept contact

In een open manier van bestaan ontstaat bij de bevestiging in de wederzijdse aandacht een wat Anna Terruwe benoemt als ‘welsprekende sprakeloosheid’. In die manier van bestaan, in die openheid, durven we aan elkaar te verschijnen op onze eigen wijze. De open bestaanswijze schept contact door de geest en met de zintuigen door het hele lichaam.

In de open bestaanswijze zijn gedachten niet belangrijker dan ogen, oren of handen. Kenmerkend van de bestaanswijze is dat we ons daarin tijdloos achten. Die tijdloosheid is een voorwaarde voor een onbegrensde openheid. Dit alles zou weleens onze absolute vervulling kunnen zijn.

Persoonlijk en maatschappelijk

De bewustwording van de bevestiging in de open bestaanswijze zal, zo schrijft de psychiater, op een geweldloze revolutie kunnen uitdraaien. Bij de bewustwording van de bevestiging gaat het om een evolutie van het mensdom omdat in navolging van de beleving van de bevestiging een unieke menselijke vruchtbaarheid wordt gevoeld.

Steeds opnieuw wordt aan de ander een psychische menswording geschonken. In die dynamiek ontvangen we in de gedachtelijn van Terruwe meer en meer een eigen identiteit. Niet door deze zelf naar voren te schuiven maar door de schenking van eigen identiteit aan de ander. Met recht kan deze situatie niet enkel worden geduid als een persoonlijke maar ook als een maatschappelijke revolutie.

Literatuur

Dr. A.A.A. Terruwe, ‘Geef mij je hand … – Over Bevestiging – Sleutel van menselijk geluk’, Uitgeversmaatschappij De Tijdstroom b.v. Lochem / Nederland, 1978.

Annotatie

Drs. Leander P. Tijdhof, ‘Vruchtbaarheid van openheid’, https://haptonomiehaptotherapie.com/2016/06/14/vruchtbaarheid-van-openheid/, Kennisweb haptonomie, Stichting Kenniscentrum Haptonomie Hapsis Utrecht (14 juni 2016).

Advertenties